ข้ามไปยังเนื้อหา
BD STAR LABS บันทึกไพ่นกกระจอก

วิธีอ่านไพ่ดอกไม้ในไพ่นกกระจอก

ไพ่ภาพแปดใบมีลายสี่ฤดูและพรรณไม้สี่ชนิดที่คุ้นตาจากภาพวาดหมึก ลองดูไพ่สองชุดเพื่อหาจุดสังเกต แล้วเทียบกติกาสองแบบว่าทำอะไรได้บ้างเมื่อจั่วได้ไพ่ดอกไม้

ไพ่ดอกไม้แบบฮ่องกงแปดใบ แถวบนเป็นตัวเลขจีนสีแดง แถวล่างเป็นตัวเลขอารบิกสีน้ำเงิน
ชุดฮ่องกง กลีบสีแดงกลมมนกับใบสีเขียวกว้าง ภาพไพ่ดอกไม้แบบฮ่องกง · Cangjie6, Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0 ปรับเป็นขนาด 1,280 พิกเซล แปลงเป็น WebP และครอบตัดภาพขณะแสดงผล
ไพ่ดอกไม้แบบกวางตุ้งแปดใบ เลขเรียงสองแถวแบบเดียวกัน แต่ลายพืชมีเส้นละเอียดกว่า
ชุดกวางตุ้ง ตัวเลขเหมือนกัน แต่เส้นลายพืชละเอียดกว่า ภาพไพ่ดอกไม้แบบกวางตุ้ง · Cangjie6, Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0 ภาพขนาด 1,280 พิกเซลจาก Wikimedia ครอบตัดภาพขณะแสดงผล

คอลัมน์แรกในภาพไพ่นกกระจอกแบบฮ่องกงของ Cangjie6 แสดงวิธีเขียนเลขหนึ่งสองแบบ ไพ่ด้านบนมีอักษร 一 สีแดง เป็นขีดแนวนอนเพียงขีดเดียว ส่วนไพ่ด้านล่างมีเลข 1 สีน้ำเงิน ทั้งคู่ประดับด้วยดอกสีแดงและใบสีเขียว และต่างเป็นใบแรกของลำดับสี่ใบ ในภาพชุดไพ่แบบกวางตุ้งของ Cangjie6 ตัวเลขอยู่ตำแหน่งเดียวกัน แต่เส้นลายพืชละเอียดกว่า1

สังเกตไพ่สองกลุ่ม กลุ่มละสี่ใบ

เริ่มจากสังเกตตัวเลขที่ซ้ำกัน ในภาพทั้งสอง แถวบนอ่านว่า 一 二 三 四 เป็นสีแดง ส่วนแถวล่างเป็นเลข 1, 2, 3, 4 สีน้ำเงิน ไพ่แต่ละใบมีลายต่างกัน แม้บางคู่จะเป็นเลขเดียวกัน ลักษณะนี้ช่วยแยกประเภทไพ่ชุดที่ยังไม่คุ้น ไพ่ชุดหลักที่มีตัวเลขมักมีไพ่ลายเดียวกันอย่างละสี่ใบ ส่วนไพ่กลุ่มดอกไม้มีหน้าละเพียงใบเดียว การเห็นลายพืชเพียงลายเดียวจึงยังบอกประเภทไพ่ไม่ได้แน่ชัด เช่น ไพ่หนึ่งไผ่อาจใช้รูปนกแทน2

ผู้ถ่ายภาพระบุว่าไพ่สองกลุ่มคือสี่ฤดูและสี่สุภาพบุรุษ หากชุดไพ่เขียนชื่อฤดูไว้ ให้อ่านตามลำดับ 春 คือฤดูใบไม้ผลิ 夏 คือฤดูร้อน 秋 คือฤดูใบไม้ร่วง และ 冬 คือฤดูหนาว ในภาพนี้ลายพืชใช้สีแดง เขียว และน้ำเงิน ส่วนหน้าไพ่ใช้ตัวเลขแทนชื่อฤดู เมื่อแยกสองชุดได้แล้ว ลองสังเกตรูปทรงที่ชัดขึ้น ในแถวล่างของทั้งสองภาพ ไพ่เลข 2 มีใบยาวโค้ง ส่วนเลข 3 มีดอกกลีบแน่นอยู่กลางใบ และก้านบนไพ่เลข 4 มีข้อไผ่ให้เห็นชัด ลองเปรียบเทียบรูปทรงเหล่านี้ก่อนเดาว่าดอกไม้แต่ละดอกคืออะไร3

กล้วยไม้นอกกล่องไพ่

ดอกเหมย กล้วยไม้ ไผ่ และเบญจมาศ เป็นกลุ่มพืชที่เรียกว่า “สี่สุภาพบุรุษ” ในจิตรกรรมของบัณฑิตเอเชียตะวันออก คำอธิบายของพิพิธภัณฑ์พระราชวังฮ่องกงเกี่ยวกับผลงาน สี่พรรณไม้แห่งสุภาพบุรุษ ของ Wong Kwan Shut ช่วยให้เห็นว่าลายพืชเหล่านี้สื่อความหมายอะไรได้บ้าง ดอกเหมยสื่อถึงความทรหด กล้วยไม้สื่อถึงความซื่อตรง ไผ่สื่อถึงความอ่อนน้อม และเบญจมาศสื่อถึงการปลีกตัวจากชีวิตสาธารณะ ความหมายเหล่านี้มาจากจิตรกรรมที่ใช้ฝีแปรงเพียงไม่กี่เส้นก็ทำให้คนดูนึกถึงพืชชนิดนั้นได้4

ที่พิพิธภัณฑ์ศิลปะเมโทรโพลิทัน ผลงาน กล้วยไม้ในตะกร้าแขวน ที่จิตรกรเกาหลี Kim Gyujin วาดขึ้นในช่วงต้นศตวรรษที่ 20 ใช้ความยาวของภาพม้วนแขวนเพื่อถ่ายทอดลักษณะของกล้วยไม้ ตะกร้าเอียงมาด้านหน้า ใบสีเข้มทอดเลยขอบตะกร้า พิพิธภัณฑ์อธิบายว่ากล้วยไม้สื่อถึงคุณธรรม ลองย้อนกลับไปดูไพ่เลข 2 สีน้ำเงินในภาพใดภาพหนึ่ง แล้วไล่สายตาตามเส้นที่ยาวที่สุดจากโคนต้น จะเห็นว่าใบโค้งเพียงไม่กี่ใบก็ถ่ายทอดรูปทรงของกล้วยไม้ได้ชัดเจน5

จดหมายจากปี 1875

ไพ่ฤดูใบไม้ผลิกับไพ่ข้างเคียงที่ต่างออกไป

ในจดหมายลงวันที่ 18 สิงหาคม 1875 George Bunker Glover บรรยายชุดไพ่ที่ต่อมาตกเป็นของพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์ธรรมชาติอเมริกัน บัญชีของเขาระบุไพ่สี่ฤดูด้วยอักษรบนหน้าไพ่ ถัดจากไพ่ฤดูคือไพ่ผู้ปกครองสี่ทิศและไพ่อีกสี่ใบ ซึ่งรวมไพ่ผู้ปกครองฟ้าและผู้ปกครองดิน เมื่อ Michael Stanwick นักวิจัยด้านไพ่ ตรวจดูชุดของพิพิธภัณฑ์ เขาพบว่าไพ่ฤดูใบไม้ผลิเป็นหนึ่งในใบที่ขาดหายไป ชื่อของไพ่ยังปรากฏอยู่ในลายมือของ Glover6

ในภาพถ่ายชุดไพ่ที่เกี่ยวข้องจากพิพิธภัณฑ์บรูคลิน มองเห็นไพ่ฤดูใบไม้ผลิได้ อักษรสี่ฤดู 春 夏 秋 และ 冬 เขียนด้วยสีแดงเรียงลงมาในคอลัมน์ที่เจ็ดจากซ้าย โดยมีไพ่ผู้ปกครองสองกลุ่มอยู่ทางขวา Stanwick กับเจ้าหน้าที่พิพิธภัณฑ์สืบพบว่าชุดไพ่ของบรูคลินน่าจะเกี่ยวข้องกับไพ่อีกชุดที่ Glover สะสมไว้ ส่วนจดหมายปี 1875 บรรยายชุดของพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์ธรรมชาติอเมริกัน Stanwick ศึกษาไพ่ทั้งสองชุดในฐานะต้นเค้าที่เป็นไปได้ของไพ่นกกระจอกสมัยใหม่ ไพ่ฤดูยังดูคุ้นตา ส่วนไพ่ที่เรียงอยู่ข้างกันในชุดเก่ากลับไม่คุ้นเท่า7

ภาพขยายไพ่ชุดของพิพิธภัณฑ์บรูคลิน ไพ่สี่ฤดูเรียงเป็นคอลัมน์อยู่ด้านซ้ายติดกับไพ่ผู้ปกครองสองคอลัมน์
ไพ่ปลายศตวรรษที่ 19 จากพิพิธภัณฑ์บรูคลิน เลขทะเบียน 28.779 ภาพขยายแสดงคอลัมน์ที่เจ็ดถึงเก้าของภาพชุดเต็ม ชิ้นส่วนสำหรับเล่นไพ่นกกระจอกหรือโดมิโนจีน · พิพิธภัณฑ์บรูคลิน ของขวัญจากสมาคมประวัติศาสตร์ลองไอแลนด์ · ภาพถ่ายโดยพิพิธภัณฑ์บรูคลิน · CC BY 4.0 ภาพขนาด 1,280 พิกเซลจาก Wikimedia แสดงเฉพาะส่วนที่ครอบตัด
ดูภาพชุดไพ่เต็ม ภาพชุดไพ่จากพิพิธภัณฑ์บรูคลิน อักษรสี่ฤดูอยู่ในคอลัมน์ที่เจ็ดจากซ้าย เหนือแถวไพ่ลายไผ่และวงกลม

จั่วได้ไพ่ใบนี้แล้วทำอย่างไร

ตาม กติกาการแข่งขันไพ่นกกระจอก ขององค์การไพ่นกกระจอกโลก ชุดที่ใช้เล่นมีไพ่ 144 ใบและนับไพ่ภาพทั้งแปดใบเป็นไพ่ดอกไม้ หากจั่วได้ระหว่างเล่น ผู้เล่นเลือกขานว่า ฮวา หงายไพ่ดอกไม้ และจั่วไพ่ทดแทนจากท้ายกำแพงได้ หากไพ่ที่จั่วมาทดแทนเป็นดอกไม้อีกใบก็ทำซ้ำได้ กติกายังอนุญาตให้ทิ้งไพ่ดอกไม้ที่เพิ่งจั่วมาโดยไม่จั่วทดแทน8

เมื่อชนะ ไพ่ดอกไม้แต่ละใบที่หงายไว้เพิ่มหนึ่งคะแนน แต่ก่อนประกาศชนะ ชุดไพ่ต้องมีอย่างน้อยแปดคะแนนโดยยังไม่นับไพ่ดอกไม้ หากมีเจ็ดคะแนน ต่อให้หงายไพ่ดอกไม้สองใบก็ยังประกาศชนะไม่ได้ หากมีแปดคะแนน ไพ่ดอกไม้สองใบเดียวกันนั้นจะทำให้คะแนนรวมเป็นสิบ9

เมื่อเล่นตาม กติกาการแข่งขันริอิจิ 2025 ของสมาคมไพ่นกกระจอกยุโรป ไพ่ทั้งแปดใบนี้จะอยู่ในกล่อง กติกานี้ใช้ไพ่ 136 ใบ โดยไม่นำไพ่ดอกไม้และไพ่ฤดูมาเล่น หากไปเล่นโต๊ะใหม่ ลองถามก่อนช่วยเรียงกำแพงไพ่ว่าโต๊ะนั้นใช้ไพ่ดอกไม้หรือไม่10

แหล่งอ้างอิงและสิทธิ์การใช้ภาพ

  1. ชุดไพ่สองชุดในภาพ

    กลับไปยังข้อความ
  2. ตัวเลขและไพ่ชุดหลัก

    กลับไปยังข้อความ
  3. ชื่อฤดูและลายพืช

    กลับไปยังข้อความ
  4. สี่สุภาพบุรุษในจิตรกรรม

    กลับไปยังข้อความ
  5. ภาพม้วนกล้วยไม้ของ Kim Gyujin

    กลับไปยังข้อความ
  6. บัญชีของ Glover ปี 1875

    กลับไปยังข้อความ
  7. ไพ่อีกชุดของพิพิธภัณฑ์บรูคลิน

    กลับไปยังข้อความ
  8. กติกาการจั่วทดแทนไพ่ดอกไม้ในการแข่งขัน

    กลับไปยังข้อความ
  9. เกณฑ์แปดคะแนนและคะแนนไพ่ดอกไม้

    กลับไปยังข้อความ
  10. ไพ่ดอกไม้และไพ่ฤดูในริอิจิตามกติกาของสมาคมไพ่นกกระจอกยุโรป

    กลับไปยังข้อความ