ข้ามไปยังเนื้อหา
BD STAR LABS บันทึกไพ่นกกระจอก

งานช่าง · ฮ่องกง

รอยแกะแรก ในเวิร์กช็อปไพ่นกกระจอกฮ่องกง

ช่างที่กำลังจะเกษียณมอบเครื่องมือให้ Karen Cheung พ่อของเธอเรียนงานช่างนี้มาจากพ่อตัวเอง แล้วทั้งสองก็ลงมือถ่ายทอดสิ่งที่เขารู้

ไพ่นกกระจอกที่ทำเสร็จแล้วเรียงสามแถว บนหน้าไพ่มีวงกลมร่วมศูนย์ รูปนกและลายไผ่ รวมถึงอักษรจีนสีแดงและสีน้ำเงิน
ลายวงกลม ไผ่ และอักษรบนไพ่สำเร็จแบบฮ่องกง Cangjie6 / Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0 · ปรับขนาด แปลงเป็น WebP และครอบตัดภาพขณะแสดงผล

Karen Cheung เดินทางไปซึนวานโดยหวังจะซื้อเครื่องมือจากช่างแกะสลักที่กำลังจะเกษียณ เมื่อช่างจำชื่อปู่ของเธอได้ เขาก็ยกเครื่องมือให้เลย Cheung เล่าในการสัมภาษณ์เมื่อปี 2022 ว่าโรงงานไพ่นกกระจอก Fuk Hing Lung ของปู่ปิดไปตั้งแต่ปี 2009 ครอบครัวทิ้งทั้งเครื่องมือและเครื่องจักรไปแล้ว ของขวัญชิ้นนี้ทำให้เธอกับพ่อมีเครื่องมือแกะไพ่ใช้อีกครั้ง1

เรียนรู้ไพ่ทั้งชุดทีละลาย

ที่โรงงานในเกาลูนซิตี พ่อกับปู่ของ Karen เป็นคนแกะไพ่ ลุงเป็นคนเจียรไพ่ ส่วนเธอช่วยลงสีและบรรจุไพ่เป็นครั้งคราว Ricky Cheung พ่อของเธอเริ่มฝึกงานกับพ่อตัวเองเมื่ออายุ 13 ปี และต่อมาก็รับช่วงดูแลโรงงาน Karen เป็นนักวาดภาพประกอบที่ทำงานในชื่อ Karen Aruba การลงมือวาดเครื่องมือที่เธอจำได้จากวัยเด็กเป็นส่วนหนึ่งของงานที่เธอทำมาอย่างต่อเนื่องเพื่อบันทึกวิธีทำไพ่ เธอชวน Ricky ให้กลับมาแกะไพ่และร่วมงานกับเธอ2

บัญชีมรดกภูมิปัญญาของฮ่องกงระบุขั้นตอนทำไพ่ไว้สี่ขั้น ได้แก่ ตัด ขัด แกะ และลงสี บัญชียังบันทึกว่าเดิมใช้วัสดุอย่างไม้ งาช้าง และไม้ไผ่ ก่อนหันมาใช้พลาสติก ที่ Kung Yau Cheung Mahjong กิจการครอบครัวอีกแห่งบนถนนเซี่ยงไฮ้ เครื่องมือที่ใช้ต่างกันไปตามลาย รายงานของ Hong Kong News Network ระบุว่าช่างใช้แผ่นโลหะร้อนทำให้ผิวหน้าไพ่พลาสติกอ่อนตัวลง ใช้เหล็กขูดเฉพาะทางทำเส้นไพ่ชุดไผ่ และใช้แท่นเจาะกับวงเวียนทำลายวงกลม เมื่อสีในร่องแห้งจึงขูดสีส่วนเกินออก3

Ko Yun-kan เจ้าของร้านเล่าว่าช่างฝึกหัดเริ่มจากลายวงกลมและเส้นไผ่ แล้วค่อยหัดแกะตัวอักษร ไพ่ชุดอักษรและไพ่ดอกไม้ลายละเอียดเป็นขั้นถัดไป เขาจำได้ว่าเฉพาะการฝึกจับและใช้มีดแกะก็อาจกินเวลาสามเดือน Ko เข้าวงการเมื่ออายุ 18 ปี เมื่อร้านปิดในวันที่ 28 มีนาคม 2026 เขาบอกว่างานฝีมือส่วนใหญ่ที่ยังเหลืออยู่คืองานบูรณะหรือซ่อมไพ่ เจ้าของอาคารกำลังขอพื้นที่คืน ส่วนร้านบนถนนไหลจีก๊กที่ใช้ชื่อเดียวกันและมีญาติเป็นผู้ดำเนินกิจการแยกกัน ยังคงเปิดอยู่ในวันที่มีรายงานข่าวการปิดร้าน4

มีดหนึ่งเล่มต่อผู้เรียนหนึ่งคน

ช่างแกะสลัก Cheung Shun-king ดูแล Biu Kee Mahjong ร้านไพ่ของครอบครัวเขาเอง ในปี 2019 ผู้สื่อข่าว Associated Press เห็นเขาแกะอักษรจีนลงบนไพ่อะคริลิก เขาถือมีดด้วยมือขวา หมุนไพ่ด้วยมือซ้าย และหยุดเป่าเศษอะคริลิกออกเป็นระยะ ในเวิร์กช็อปที่รายงานฉบับเดียวกันกล่าวถึง เขาเริ่มจากสาธิตท่านั่งและวิธีจับมีด ก่อนเดินไปแนะนำผู้เรียนทีละคน5

Shun-king เจียรแท่งเหล็กขึ้นรูปเป็นมีดด้วยตนเอง เมื่อ Eldage ผู้จัดเวิร์กช็อปต้องการมีดมากกว่าสิบเล่มสำหรับชั้นเรียน การทำทั้งหมดด้วยมือคนเดียวคงไม่ง่าย Pakman Yiu นักวิจัยด้านวัสดุ ใช้เวลาหลายเดือนทดสอบแบบร่วมกับช่างแกะสลัก ก่อนผลิตมีดชุดที่ Shun-king พอใจ Eldage บันทึกไว้ว่าชั้นเรียนได้จัดขึ้น6

บทเรียนแรกสอนอะไรได้บ้าง

เมื่อวันที่ 20 พฤศจิกายน 2024 ที่ Wu Yee Sun College Karen เล่าประวัติโรงงานของครอบครัวให้นักศึกษาฟัง รายงานของวิทยาลัยระบุว่าผู้สาธิตที่เรียกว่าอาจารย์ Cheung แสดงวิธีลงสี แกะ และเจาะไพ่ จากนั้นนักศึกษาได้มีโอกาสลองแกะและเจาะไพ่ภายใต้คำแนะนำ รวมทั้งลองลงสีด้วยตัวเอง Karen ยังเป็นผู้นำโครงการที่ได้รับทุนด้านมรดกวัฒนธรรม ซึ่งผลิตวิดีโอสอนขนาดสั้นสิบห้าตอนและหนังสือภาพดิจิทัลหนึ่งเล่มสำหรับเยาวชนและประชาชนทั่วไป7

ประกาศเวิร์กช็อปของสตูดิโอในปี 2026 ระบุว่า Ricky และ Karen เป็นผู้สอน พร้อมอธิบายแบบฝึกแกะลายเบื้องต้น ผู้เรียนจะฝึกแกะเส้นพื้นฐานบนไพ่ที่สตูดิโอเรียกว่า 十八 หรือ “สิบแปด” จากนั้นจึงลองแกะลายเบื้องต้น เช่น วงกลมและมังกรขาว สตูดิโอระบุว่าปรับวัสดุของไพ่ให้เหมาะกับมือใหม่ และพัฒนาเครื่องมือสำหรับใช้สอนโดยเฉพาะ8

สำนักงานมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมระบุในกำหนดการวันที่ 28 มิถุนายน 2026 ว่า Ricky และ Karen จะสอนสองรอบ รอบละหนึ่งชั่วโมง ที่ TKO Plaza ในเจิงกวานโอ ต่อมาในปีเดียวกัน การทำไพ่นกกระจอกเป็นหนึ่งในงานช่างแปดประเภทที่จัดแสดงในนิทรรศการ Living Craftsmanship ซึ่งเปิดที่ CLP Pulse ในเกาลูนเมื่อวันที่ 6 ตุลาคม9

ในเวิร์กช็อปของ Shun-king เมื่อปี 2019 ครูประถมชื่อ Adrian O’Sullivan เล่าให้ AP ฟังว่าได้เรียนรู้อะไรจากการลองแกะลายเองไม่กี่เส้น ประสบการณ์นั้นทำให้เขาเห็นว่ารอยแกะที่ดีต้องใช้ฝีมือเพียงใด Shun-king ช่วยเก็บรายละเอียดไพ่ให้ผู้เรียนเพื่อให้แต่ละคนนำไพ่ของตัวเองกลับบ้านได้10

สำหรับ Karen ยังมีอีกคำถามว่าเธอจะเตรียมอะไรไว้ให้คนที่อยากกลับมาเรียนต่อ ในบทสัมภาษณ์ที่เธอเล่าเรื่องเครื่องมือจากช่างที่กำลังจะเกษียณ เธอพูดถึงผู้เรียนที่พร้อมทุ่มเวลาสองหรือสามปีให้กับงานนี้ เธออยากให้ผู้เรียนคนนั้นมีเครื่องมือและบทเรียนที่เหมาะกับขั้นที่พร้อมจะเรียนต่อ11

แหล่งอ้างอิงและเครดิตภาพ

  1. คำบอกเล่าของ Karen Cheung เรื่องเครื่องมือที่ได้รับ

    กลับไปยังข้อความ ↑
  2. โรงงานของครอบครัวและการฝึกงานของ Ricky Cheung

    กลับไปยังข้อความ ↑
  3. วัสดุ เครื่องมือ และวิธีทำ

    กลับไปยังข้อความ ↑
  4. Ko Yun-kan กับการปิดร้านบนถนนเซี่ยงไฮ้

    กลับไปยังข้อความ ↑
  5. วิธีแกะไพ่ของ Cheung Shun-king

    กลับไปยังข้อความ ↑
  6. การพัฒนามีดสำหรับชั้นเรียน

    กลับไปยังข้อความ ↑
  7. ชั้นเรียนในวิทยาลัยและโครงการสอน

    กลับไปยังข้อความ ↑
  8. แบบฝึกเบื้องต้นของสตูดิโอ

    กลับไปยังข้อความ ↑
  9. กำหนดการเดือนมิถุนายนและนิทรรศการเดือนตุลาคม

    กลับไปยังข้อความ ↑
  10. Adrian O’Sullivan เล่าประสบการณ์ในเวิร์กช็อป

    กลับไปยังข้อความ ↑
  11. Karen Cheung ว่าด้วยการฝึกฝนระยะยาว

    กลับไปยังข้อความ ↑

ภาพหน้าไพ่

ภาพ Mahjong eg HK carving โดย Cangjie6 ผ่าน Wikimedia Commons ใช้สัญญาอนุญาต CC BY-SA 4.0 ภาพที่ใช้ในบันทึกผ่านการปรับขนาดและแปลงเป็น WebP แล้ว หน้านี้แสดงเฉพาะส่วนที่ครอบตัด ผู้ถ่ายระบุรูปแบบงานแกะสลัก แต่ไม่มีข้อมูลว่าชุดไพ่ในภาพทำโดยใครหรือมาจากเวิร์กช็อปใด ดูภาพเต็ม